Mga Sinaunang Paniniwala at Kagawiang Panlipunan
Mga sinaunang paniniwala, ang paglaganap ng Islam, at ang mga kaugalian sa pag-aasawa, pagpanaw at pakikipagkasundo ng mga pamayanan sa kapuluan.
Mga layunin ng aralin
Sa pagtatapos ng araling ito, inaasahang magagawa mo ang sumusunod:
- Maipaliwanag ang kahulugan ng paniniwala, tradisyon, ritwal at kagawiang panlipunan.
- Mailarawan ang animismo at ang paggalang ng ilang sinaunang pangkat sa kalikasan.
- Makilala si Bathala, ang bulul at si Sidapa ayon sa aralin.
- Maipaliwanag kung ano ang ipinakikita ng Bangang Manunggul tungkol sa paniniwala sa kabilang buhay.
Bago pa dumating ang mga Espanyol, may sari-sari nang paniniwala at kaugalian ang mga pamayanan sa ating kapuluan. Paano natin ito malalaman ngayon? Isang paraan ay ang pag-aaral sa mga bagay na iniwan nila, gaya ng isang bangang panlibing na natagpuan sa isang kuweba sa Palawan.
1. Mahahalagang konsepto
Nakaapekto ang mga sinaunang paniniwala at kaugalian sa pagtingin ng mga tao sa kalikasan, pag-aasawa, pagpanaw at pakikipagkasundo. Tandaan: hindi magkakatulad ang lahat ng pangkat. May kani-kaniyang paniniwala at kaugalian ang bawat pamayanan.
| Konsepto | Kahulugan at halimbawa |
|---|---|
| Paniniwala | Pananaw na pinanghahawakan ng tao o pangkat. Halimbawa: paniniwala sa kaluluwa at kabilang buhay. |
| Tradisyon | Kaugaliang ipinapasa sa susunod na salinlahi. Halimbawa: pamamanhikan at pag-alala sa yumao. |
| Ritwal | Seremonyang may tiyak na kilos at simbolo, kaugnay ng paniniwala o ng mahalagang pangyayari. |
| Kagawiang panlipunan | Nakasanayang paraan ng pakikitungo at pamumuhay sa isang pamayanan. |
2. Animismo at paggalang sa kalikasan
Ang animismo ay paniniwalang may mga espiritu o di-nakikitang kapangyarihang kaugnay ng kalikasan. Para sa mga naniniwala rito, maaaring may espirituwal na kahulugan ang bundok, ilog, punongkahoy, araw at buwan. May mga ritwal, awit, panalangin at alay na kaugnay ng mga paniniwalang ito.
Narito ang ilang pangalang binanggit sa aralin. Pansinin na magkakaiba ang pangkat na pinagmulan ng bawat isa.
| Pangalan | Kaugnayan sa aralin |
|---|---|
| Bathala | Kataas-taasang diyos sa tradisyong Tagalog. Hindi ito iisang tawag ng lahat ng pangkat sa bansa. |
| Bulul o bulol | Inukit na pigurang kaugnay ng mga ninuno at ng espiritung tagapagbantay ng palay o kamalig ng mga Ifugao. Tinatawag itong diyos ng palay sa aklat. |
| Sidapa | Pangalang iniugnay ng aklat sa diyos ng kamatayan sa ilang paniniwalang Bisaya. |
Ang Bathala ay mula sa tradisyong Tagalog, ang bulul ay sa mga Ifugao, at si Sidapa ay sa ilang paniniwalang Bisaya. Iba-iba ang pangalan, paniniwala at ritwal ng bawat pangkat. Kaya huwag ipalagay na iisa ang diyos ng lahat ng sinaunang Pilipino.
3. Ang ebidensiya ng Bangang Manunggul
Natagpuan noong 1964 ang Manunggul jar o Bangang Manunggul sa Manunggul Cave, Lipuun Point, Palawan. Tinatayang mula ito sa 890–710 BCE. Ang BCE ay nangangahulugang panahon bago ang Common Era. Kaya ang banga ay ginawa napakatagal na panahon bago ito natagpuan noong 1964.
| Detalye | Paliwanag |
|---|---|
| Taon ng pagkakatuklas | 1964 |
| Lugar | Manunggul Cave, Lipuun Point, Palawan |
| Tinatayang panahon | 890–710 BCE |
| Takip | Bangkang may dalawang pigura: isang may sagwan at isang nakahalukipkip |
| Kahulugan ng disenyo | Iniuugnay sa paglalakbay ng kaluluwa sa kabilang buhay |
| Uri ng banga | Bangang panlibing; halimbawa ng pangalawang paglilibing |
Sa pangalawang paglilibing, inililipat sa isang sisidlan, gaya ng banga, ang mga buto matapos ang unang paglilibing.
Ipinakikita ng Bangang Manunggul ang husay ng mga sinaunang tao sa paggawa ng palayok. Ipinakikita rin nito ang kanilang pagpapahalaga sa yumao at ang paniniwala ng ilang pangkat sa kabilang buhay.
Ang kahulugan ng bangka sa takip ay iniuugnay sa paglalakbay ng kaluluwa. Isa itong pagpapakahulugan sa disenyo ng banga. Igalang ang paniniwala ng mga sinaunang tao habang inaalam kung alin ang tiyak na napatunayan ng ebidensiya.
Balik-aral
Mahahalagang ideya
- Bago dumating ang mga Espanyol, may sari-sari nang paniniwala at kaugalian ang mga pamayanan sa kapuluan.
- Ang paniniwala ay pananaw; ang tradisyon ay ipinapasa sa salinlahi; ang ritwal ay seremonyang may kilos at simbolo.
- Sa animismo, may espiritung kaugnay ng kalikasan, gaya ng bundok, ilog, punongkahoy, araw at buwan.
- Bathala (Tagalog), bulul (Ifugao) at Sidapa (ilang Bisaya): magkakaiba ang pangkat, kaya hindi iisa ang paniniwala ng lahat.
- Ang Bangang Manunggul (1964, Palawan, 890–710 BCE) ay bangang panlibing na iniuugnay sa paglalakbay ng kaluluwa.
Mahahalagang salita
- Paniniwala
- Pananaw na pinanghahawakan ng tao o pangkat.
- Tradisyon
- Kaugaliang ipinapasa sa susunod na salinlahi.
- Ritwal
- Seremonyang may tiyak na kilos at simbolo.
- Kagawiang panlipunan
- Nakasanayang paraan ng pakikitungo at pamumuhay sa isang pamayanan.
- Animismo
- Paniniwalang may mga espiritung kaugnay ng kalikasan.
- Bulul
- Inukit na pigurang Ifugao na kaugnay ng ninuno at tagapagbantay ng palay o kamalig.
- BCE
- Panahon bago ang Common Era.
- Pangalawang paglilibing
- Paglilipat ng mga buto sa sisidlan matapos ang unang paglilibing.
Iginalang ng ilang sinaunang pangkat ang kalikasan at ang yumao, at makikita ito sa kanilang mga diyos, ritwal at sa Bangang Manunggul.
Payo sa pag-aaral: Takpan ang mga kahulugan, ipaliwanag ang bawat salita sa sarili mong pananalita, saka sagutin ang pagsasanay. Ulitin ito hanggang makuha mo nang tama ang lahat.