Mga Sinaunang Kultura
Ang pagkatuto, panulat, panitikan, sining, tahanan, pagkain, at libangan ng mga pamayanan sa kapuluan bago dumating ang mga Espanyol, at kung ano ang nagpapatuloy hanggang ngayon.
Mga layunin ng aralin
Sa pagtatapos ng araling ito, inaasahang magagawa mo ang sumusunod:
- Ilarawan ang gamit ng mga sasakyang pandagat, gaya ng vinta.
- Ihambing ang mga tirahan ng iba't ibang pangkat at ipaliwanag kung bakit nagkakaiba ang disenyo.
- Tukuyin ang mga pangunahing pagkain at paraan ng paghahanda nito.
- Ipaliwanag ang papel ng pagkain at inumin sa pagtanggap ng panauhin bilang bahagi ng kasaysayan ng kultura.
Bakit kaya mataas ang ilang bahay at may bubong na parang binaligtad na bangka ang iba? Makikita natin na ang tahanan, bangka, at pagkain ay umaangkop sa kapaligiran at kultura.
1. Mga sasakyang pandagat
Ang bangka at bahay ay may pakinabang at disenyo. May mga sasakyang pandagat para sa kalakalan, paglalakbay, at pakikidigma.
Kilala ang vinta sa Mindanao dahil sa makulay nitong layag.
2. Iba't ibang tirahan
| Tirahan | Pangkat o lugar | Katangiang binanggit |
|---|---|---|
| Bahay-kubo | Iba't ibang pamayanan | Karaniwang gumagamit ng kawayan at kogon o katulad na lokal na materyales. |
| Fale / bale | Ifugao | Mataas na bahay na may matarik na bubong; inilalarawan sa aklat na walang bintana. |
| Binuron | Isneg | Bubong na inihahambing sa binaligtad na bangka. |
| Torogan | Maranao | Malaking bahay ng datu o sultan; sagisag ng katayuan at pamumuno, na may masining na disenyo. |
| Tahanang inilalarawan para sa Tausug Muslim | Sulu | Iniuugnay ng aklat ang oryentasyon nito sa direksiyon ng Mecca. |
3. Bakit magkakaiba ang mga bahay?
Mahalaga sa disenyo ng tahanan ang klima, lokasyon, makukuhang materyales, paniniwala, at katayuan. Hindi lahat ng pangkat ay may iisang uri ng bahay.
Ang pag-aangat ng sahig ay maaaring magbigay ng bentilasyon, o daloy ng hangin, at proteksiyon laban sa basa.
4. Pagkain at paraan ng paghahanda
Pangunahing pagkain ang kanin sa maraming pamayanan. Kabilang sa mga inuulam ang isda, lamang-dagat, at karne ng hayop, ayon sa makukuha sa kapaligiran.
| Paraan o pagkain | Paliwanag |
|---|---|
| Paglalaga | Pagluluto sa kumukulong tubig. |
| Pag-iihaw | Pagluluto sa init ng apoy o baga. |
| Pagpapausok / pagtatapa | Paggamit ng usok bilang bahagi ng paghahanda at pagpreserba. |
| Pagpapatuyo | Pagbawas ng tubig sa pagkain upang makatulong sa pag-iimbak. |
| Kilawin / kinilaw | Paghahandang kaugnay ng suka o maasim na katas; may mga bersiyong hindi gumagamit ng init at mayroon ding gumagamit ng nilutong sangkap. |
5. Pagkain, panauhin, at pakikipagkaibigan
Binabanggit din ng aralin ang mga inuming may alkohol mula sa niyog, tubo, bigas, at nipa. Iniaalok ang mga ito sa mga bisita o ginagamit sa ilang ritwal. Ipinakikita nito ang pag-uugnay ng pagkain, pagtanggap ng panauhin, at pakikipagkaibigan.
Ang nganga ay paghahandang may dahon ng ikmo, bunga ng areca, at apog. Sa ilang kaugalian, iniaalok ito sa pakikipagkaibigan o panliligaw at ginagamit sa ritwal.
Pinag-aaralan natin ang mga inumin at ang nganga bilang bahagi ng kasaysayan ng kultura. Inilalarawan natin ang kaugalian noon; hindi ito paanyaya na subukan ang mga ito.
Balik-aral
Mahahalagang ideya
- May mga bangka para sa kalakalan, paglalakbay, at pakikidigma; kilala ang vinta sa makulay na layag.
- Magkakaiba ang tirahan: bahay-kubo, fale/bale ng Ifugao, binuron ng Isneg, torogan ng Maranao, at tahanang Tausug sa Sulu.
- Umaangkop ang disenyo ng bahay sa klima, lokasyon, materyales, paniniwala, at katayuan.
- Kanin ang pangunahing pagkain; inuulam ang isda, lamang-dagat, at karne ayon sa makukuha.
- Pagpapatuyo at pagpapausok ang ilang paraan ng pagpreserba ng pagkain.
Mahahalagang salita
- Vinta
- Bangkang kilala sa Mindanao dahil sa makulay na layag.
- Bahay-kubo
- Bahay na karaniwang gawa sa kawayan at kogon o katulad na lokal na materyales.
- Fale / bale
- Mataas na bahay ng Ifugao na may matarik na bubong.
- Binuron
- Bahay ng Isneg na ang bubong ay inihahambing sa binaligtad na bangka.
- Torogan
- Malaking bahay ng datu o sultan sa kulturang Maranao.
- Pagpapausok / pagtatapa
- Paggamit ng usok sa paghahanda at pagpreserba ng pagkain.
- Kilawin / kinilaw
- Paghahandang kaugnay ng suka o maasim na katas.
- Nganga
- Paghahandang may ikmo, bunga ng areca, at apog; bahagi ng kasaysayan ng kaugalian.
Klima + lokasyon + materyales + paniniwala + katayuan = disenyo ng tahanan. Kaya magkakaiba ang bahay ng bawat pangkat.
Tip sa pag-aaral: Takpan ang mga kahulugan, ipaliwanag ang bawat salita sa sarili mong pananalita, saka sagutin ang pagsasanay. Ulitin ito hanggang makuha mo nang tama ang bawat tanong.