Mga Sinaunang Kultura
Ang pagkatuto, panulat, panitikan, sining, tahanan, pagkain, at libangan ng mga pamayanan sa kapuluan bago dumating ang mga Espanyol, at kung ano ang nagpapatuloy hanggang ngayon.
Mga layunin ng aralin
Sa pagtatapos ng araling ito, inaasahang magagawa mo ang sumusunod:
- Ipaliwanag kung paano nakatutulong ang laro sa pamayanan.
- Ilarawan ang mga larong binanggit sa aralin, kabilang ang kali o arnis.
- Ihambing ang mga kaugalian noon at ang maaaring makita ngayon.
- Pahalagahan ang mga tradisyong nagpapatuloy hanggang ngayon.
Naglaro ka na ba ng patintero o tumbang-preso? Maaaring nilalaro mo ang mga larong may mahabang kasaysayan. Alamin natin ang kanilang halaga at kung ano ang nagbago at nagpatuloy.
1. Paglalaro bilang bahagi ng pamayanan
Nakatutulong ang laro sa pakikisalamuha, liksi, pagtutulungan, at pagkatuto ng tuntunin. Binabanggit sa aralin ang luksong-tinik, luksong-lubid, piko, siklot, tumbang-preso, at patintero.
| Halimbawa | Dapat makilala |
|---|---|
| Luksong-tinik | Paglundag sa patung-patong na kamay at paa bilang sagabal. |
| Luksong-lubid | Paglundag sa iniikot o iniindayog na lubid. |
| Piko | Paglukso sa mga guhit o kahong may takdang tuntunin. |
| Tumbang-preso | Larong may pamato at bantay na nakaugnay sa pagpapatumba ng lata. |
| Patintero | Pagtawid sa mga guhit habang umiiwas sa mga bantay. |
| Kali / arnis | Sining ng pakikipaglaban at pagtatanggol na gumagamit ng yantok sa isang anyo ng pagsasanay. |
| Tirador | Kasangkapang binabanggit sa aralin bilang bahagi ng dating libangan. |
Ang kali o arnis ay nagpapakita ng ugnayan ng kasanayang pandigma at libangan. Naaalala mo ba ang pagtatanggol sa sarili bilang isang kaalamang natututuhan sa pamayanan?
2. Pagpapatuloy at pagbabago
May mga kaugaliang nagbago, pero may mga nagpapatuloy pa rin.
| Noon | Maaaring makita ngayon |
|---|---|
| Pagkatuto sa tahanan at aktuwal na gawain | May pormal na paaralan; nananatiling mahalaga ang pagtuturo sa tahanan. |
| Pasalitang pagkukuwento | Mga kuwento sa aklat, pagtatanghal, audio, at digital na tala. |
| Pag-ukit sa kawayan at iba pang materyales | Mga sulat sa papel at elektronikong kagamitan; muling pag-aaral sa katutubong panulat. |
| Lokal na disenyo ng bahay, bangka, at pagkain | May mga bagong materyales at paraan, habang nagpapatuloy ang ilang tradisyon. |
Iba-iba ang kultura ng mga pangkat sa kapuluan. Kapag pinag-aaralan natin ang kanilang mga laro, kuwento, panulat, bahay, at pagkain, nakikita natin kung paano nagbago at nagpatuloy ang mga ito hanggang ngayon.
Balik-aral
Mahahalagang ideya
- Nakatutulong ang laro sa pakikisalamuha, liksi, pagtutulungan, at pagkatuto ng tuntunin.
- Kabilang sa mga laro ang luksong-tinik, luksong-lubid, piko, siklot, tumbang-preso, at patintero.
- Ang kali o arnis ay sining ng pakikipaglaban at pagtatanggol na gumagamit ng yantok.
- May pormal na paaralan na ngayon, pero mahalaga pa rin ang pagtuturo sa tahanan.
- Nagpapatuloy ang ilang tradisyon kahit may mga bagong materyales at paraan.
Mahahalagang salita
- Luksong-tinik
- Paglundag sa patung-patong na kamay at paa.
- Luksong-lubid
- Paglundag sa iniikot o iniindayog na lubid.
- Piko
- Paglukso sa mga guhit o kahong may tuntunin.
- Tumbang-preso
- Larong may pamato at bantay at pinatutumbang lata.
- Patintero
- Pagtawid sa mga guhit habang umiiwas sa mga bantay.
- Kali / arnis
- Sining ng pakikipaglaban at pagtatanggol na gumagamit ng yantok.
- Yantok
- Pamalong ginagamit sa isang anyo ng pagsasanay sa arnis.
- Pagpapatuloy at pagbabago
- Ang mga bagay na nananatili at ang mga bagay na nag-iba mula noon hanggang ngayon.
Hindi lahat ng luma ay nawala. Ang ilang tradisyon ay nagpapatuloy sa bagong anyo, gaya ng kuwentong nasa audio o Baybayin na pinag-aaralan muli.
Tip sa pag-aaral: Takpan ang mga kahulugan, ipaliwanag ang bawat salita sa sarili mong pananalita, saka sagutin ang pagsasanay. Ulitin ito hanggang makuha mo nang tama ang bawat tanong.